DNA ONARIMI VE BİYOLOJİK RİTM



Photolyases (EC 4.1.99.3) morötesi ışınıma maruz kalma sonucu ortaya çıkan DNA hasarlarının onarımını gerçekleştiren enzimdir.

Bu enzim, timin dimerlerinin varlığını bahsi geçen türden bir hasara işaret olarak değerlendirir.

Photolyases proteini yan grup olarak FADH bulundurmaktadır ancak FADH iki koenziminden birisi olup, diğer yan grup ise görünür bölge ışınımının mavi bandı ile aktive olan “bir tür solar panel veya foto alıcı gibi düşünülebilir” Folate adı verilen moleküldür.

Folate’in mavi ışık ile teması elektron saçmasına yol açar ve saçılan bu lektronlar FADH tarafından yakalanarak FADH- durumunu ortaya çıkarır.

FADH- enzimin harekete geçmesi veya aktive olabilmesi için gerekli bir dönüşümün gerçekleştiği anlamına gelmektedir.

Photolyases enziminin bir kaç tipi özellikle bakterilerde (E coli) iyi bilinmektedir.  İnsanlarda ise Photolyases yerine ve aynı işi yapabilen özelliklere sahip cryptochrome enzimleri bulunur.

Cryptochrome yapı ve işlev olarak Photolyases gibidir ve farklı olarak DNA tamir işini daha uzunca segmentleri keserek gerçekleştirmektedir.

Aziz hoca, insanlarda iki tipi bulunan Cryptochrome proteininin günlük ritm ( circadian rhythm) veya biyolojik saat diyebileceğimiz olguyu ortaya çıkaran etken protein (saat proteinlerden birisi) olduğunu belirlemiştir.

Bu keşif için 1996 yılında Türkiye’ye yaptığı ziyaret yolculuğunu referans göstermektedir. Konu ile ilgili bilimsel yayın ise 1998 yılında yapılmıştır.


Özetle DNA’nın belirli bölgelerinden kesilerek yeni parçalar ile takviye edilmesi biçiminde gerçekleştiği söylenebilecek onarım işlemlerinin gece-gündüz ritmleri ile uyumlu olarak ortaya çıkışı mekanizma şemaları ile birlikte ortaya konulmuş olmaktadır.

Sonuç: Yaşam doğal ritm dairesinde sürdürülebilir bir olgudur. Muhtemeldir ki kanseri hazırlayan koşullar ve örneğin uzun süreli uzay seyahatlerinde bu durum göz önünde bulundurulmak zorunda.

                                                                                         Hazırlayan: Yavuz Yılmaz

Yorumlar